سیستم اطفا حریق چیست؟ معرفی جامع انواع، عملکرد و استانداردها
admin-site
مهر 12, 1405· 10 دقیقه مطالعه
سیستم اطفا حریق چیست؟ بررسی انواع سیستم‌های اطفا حریق و مکانیزم عملکرد هرکدام
سیستم اطفا حریق یکی از مهم‌ترین تجهیزات ایمنی برای کنترل و خاموش‌کردن آتش در ساختمان‌ها، مراکز صنعتی، انبارها، اتاق‌های سرور، مراکز داده، پالایشگاه‌ها و سایر محیط‌های پرخطر است. انتخاب سیستم اطفا حریق مناسب به عوامل مختلفی مانند نوع حریق، نوع ماده قابل اشتعال، کاربری فضا، حضور یا عدم حضور افراد، ارزش تجهیزات و شرایط محیطی بستگی دارد.
یک سیستم اطفای حریق مناسب فقط وظیفه خاموش‌کردن شعله را بر عهده ندارد؛ بلکه باید بتواند در کوتاه‌ترین زمان ممکن آتش را کنترل کرده، از گسترش آن جلوگیری کند و در صورت طراحی صحیح، خسارت واردشده به ساختمان، تجهیزات و افراد را به حداقل برساند.
به طور کلی، سیستم‌های اطفا حریق با استفاده از عواملی مانند آب، فوم، گازهای اطفا، پودرهای شیمیایی و آیروسل عملیات مهار حریق را انجام می‌دهند. هر یک از این روش‌ها برای شرایط و خطرات مشخصی طراحی شده‌اند و نمی‌توان یک سیستم را برای تمام محیط‌ها مناسب دانست.
در این مقاله با انواع سیستم‌های اطفا حریق، نحوه عملکرد، کاربردها، مزایا و محدودیت‌های هر سیستم آشنا می‌شویم.
سیستم اطفا حریق چیست؟
سیستم اطفا حریق یا Fire Suppression System مجموعه‌ای از تجهیزات، لوله‌کشی‌ها، مخازن، نازل‌ها، شیرآلات، تجهیزات تشخیص و کنترل و مواد خاموش‌کننده است که برای کنترل، مهار یا خاموش‌کردن آتش مورد استفاده قرار می‌گیرد.
عملکرد سیستم اطفا می‌تواند به صورت دستی، اتوماتیک یا ترکیبی از هر دو باشد. در سیستم‌های اتوماتیک، معمولاً ابتدا وقوع حریق توسط تجهیزات تشخیص مانند دتکتور دود، حرارت یا شعله شناسایی شده و سپس سیستم کنترل، فرمان فعال‌شدن تجهیزات اطفا را صادر می‌کند.
در برخی سیستم‌ها مانند اسپرینکلرهای تر، فعال‌شدن اطفا مستقیماً در اثر افزایش دمای موضعی و عملکرد المان حرارتی اسپرینکلر انجام می‌شود و در برخی سیستم‌های گازی، فعال‌سازی توسط پنل کنترل اطفا پس از دریافت سیگنال از تجهیزات تشخیص حریق انجام می‌شود.
هدف اصلی سیستم اطفا حریق را می‌توان در چند مورد خلاصه کرد:
- کنترل سریع آتش در مراحل اولیه
- جلوگیری از گسترش حریق به بخش‌های دیگر
- کاهش دمای محیط و تجهیزات
- جلوگیری از خسارت گسترده به ساختمان و تجهیزات
- حفاظت از جان افراد
- محدودکردن میزان دود و حرارت
- فراهم‌کردن فرصت مناسب برای تخلیه افراد و حضور نیروهای امدادی
مکانیزم خاموش شدن آتش چگونه است؟
برای درک عملکرد سیستم‌های اطفا حریق، ابتدا باید با نحوه شکل‌گیری آتش آشنا شویم.
برای ادامه‌دار بودن فرآیند احتراق، معمولاً سه عامل اصلی شامل حرارت، اکسیژن و ماده قابل اشتعال لازم است. این سه عامل به عنوان مثلث آتش شناخته می‌شوند. در ادامه، واکنش زنجیره‌ای شیمیایی نیز به عنوان عامل چهارم در مدل چهاروجهی آتش در نظر گرفته می‌شود.
بنابراین سیستم‌های اطفا حریق با حذف یا کاهش یکی از عوامل لازم برای ادامه احتراق، باعث کنترل یا خاموش‌شدن آتش می‌شوند.
1. خنک‌سازی | Cooling
در این روش دمای ماده در حال سوختن کاهش پیدا می‌کند تا به نقطه‌ای برسد که امکان ادامه احتراق وجود نداشته باشد.
آب یکی از شناخته‌شده‌ترین عوامل اطفا برای خنک‌سازی است و به همین دلیل سیستم‌های اسپرینکلر و بسیاری از سیستم‌های اطفا آبی کاربرد بسیار گسترده‌ای دارند.
2. خفه‌کردن | Smothering
در این روش میزان اکسیژن اطراف آتش کاهش پیدا می‌کند یا سطح ماده قابل اشتعال از تماس با اکسیژن جدا می‌شود.
سیستم‌های فوم، برخی سیستم‌های گازی و CO₂ می‌توانند از این مکانیزم استفاده کنند.
3. قطع واکنش زنجیره‌ای | Chain Reaction Interruption
برخی مواد اطفا با تأثیر بر واکنش‌های شیمیایی شعله، زنجیره احتراق را مختل می‌کنند.
بخشی از سیستم‌های گازی و مواد شیمیایی خشک بر اساس این مکانیزم یا ترکیبی از چند مکانیزم عمل می‌کنند.
انواع سیستم اطفا حریق
سیستم‌های اطفا حریق را می‌توان بر اساس ماده خاموش‌کننده و نحوه عملکرد در چند گروه اصلی قرار داد:
- سیستم اطفا حریق آبی
- سیستم اطفا حریق گازی
- سیستم اطفا حریق فوم
- سیستم اطفا حریق پودر شیمیایی خشک
- سیستم اطفا حریق آیروسل
- سیستم‌های اطفای ویژه مانند سیستم اطفای آشپزخانه
انتخاب بین این سیستم‌ها باید بر اساس Fire Risk Assessment یا ارزیابی خطر حریق انجام شود.
1. سیستم اطفا حریق آبی
سیستم‌های اطفا حریق آبی از متداول‌ترین روش‌های حفاظت در برابر آتش هستند. در این سیستم‌ها آب از طریق شبکه لوله‌کشی و تجهیزات توزیع‌کننده مانند اسپرینکلر یا نازل، روی محدوده موردنظر تخلیه می‌شود.
مهم‌ترین مزیت آب، ظرفیت بالای آن برای جذب حرارت است. به همین دلیل در بسیاری از حریق‌های معمول ساختمان‌ها و انبارها، آب یکی از مؤثرترین و اقتصادی‌ترین عوامل اطفا محسوب می‌شود.
البته استفاده از آب برای تمام خطرات مناسب نیست. برای مثال در برخی تجهیزات الکتریکی خاص، مواد شیمیایی واکنش‌پذیر یا فضاهایی که ورود آب باعث خسارت شدید به تجهیزات می‌شود، باید از روش‌های جایگزین استفاده کرد.
سیستم اسپرینکلر چیست؟
سیستم اسپرینکلر یکی از شناخته‌شده‌ترین سیستم‌های اطفا حریق اتوماتیک است که در ساختمان‌های مسکونی، تجاری، اداری، انبارها، پارکینگ‌ها و بسیاری از محیط‌های صنعتی استفاده می‌شود.
اسپرینکلرها در نقاط مختلف سقف یا محل تعیین‌شده نصب می‌شوند و در زمان افزایش دما، المان حرارتی آن‌ها عمل می‌کند.
نکته مهم این است که در یک سیستم اسپرینکلر معمولی، قرار نیست تمام اسپرینکلرها هم‌زمان باز شوند. اسپرینکلری که در معرض حرارت کافی قرار گرفته است فعال می‌شود و آب را در محدوده تحت پوشش خود تخلیه می‌کند.
این ویژگی باعث می‌شود حجم آب مصرفی تا حد زیادی کنترل شود.
اجزای اصلی سیستم اسپرینکلر
بسته به نوع سیستم، اجزای مختلفی در شبکه اسپرینکلر استفاده می‌شوند، از جمله:
- اسپرینکلر
- لوله‌های شبکه اطفا
- شیر کنترل
- شیر یک‌طرفه یا آلارم ولو
- تجهیزات تست و تخلیه
- منبع آب
- پمپ‌های آتش‌نشانی
- تجهیزات کنترل و مانیتورینگ
- تجهیزات هشداردهنده
سیستم لوله تر یا Wet Pipe
در سیستم Wet Pipe، شبکه لوله‌کشی دائماً از آب پر است.
هنگامی که دمای اطراف یکی از اسپرینکلرها به دمای عملکرد آن برسد، المان حرارتی اسپرینکلر عمل کرده و آب از همان نقطه تخلیه می‌شود.
مزایای سیستم Wet Pipe
- طراحی نسبتاً ساده
- واکنش سریع
- نگهداری نسبتاً آسان
- هزینه مناسب
- مناسب برای بسیاری از ساختمان‌ها و فضاهای دارای دمای بالاتر از نقطه یخ‌زدگی
محدودیت اصلی این سیستم، امکان یخ‌زدگی آب در محیط‌های سرد است.
سیستم لوله خشک | Dry Pipe
در سیستم Dry Pipe، داخل لوله‌های شبکه به جای آب، هوا یا گاز تحت فشار قرار دارد.
آب در پشت یک شیر مخصوص نگه داشته می‌شود. هنگامی که اسپرینکلر فعال شده و فشار هوا در شبکه کاهش پیدا می‌کند، شیر مربوطه باز شده و آب وارد لوله‌ها می‌شود.
این سیستم برای فضاهایی که احتمال یخ‌زدگی وجود دارد کاربرد بیشتری دارد.
کاربردهای سیستم Dry Pipe
- پارکینگ‌های سرد
- انبارهای سرد
- فضاهای صنعتی با دمای پایین
- بخش‌هایی از ساختمان که امکان یخ‌زدگی شبکه وجود دارد
سیستم دیلوج | Deluge
در سیستم Deluge معمولاً نازل‌ها یا اسپرینکلرهای مورد استفاده در شبکه از نوع باز هستند و آب در پشت یک شیر دیلوج کنترل می‌شود.
پس از دریافت فرمان فعال‌سازی، شیر دلوژ باز شده و آب به صورت هم‌زمان از تعداد زیادی نازل تخلیه می‌شود.
به همین دلیل این سیستم برای محیط‌هایی مناسب است که احتمال رشد بسیار سریع حریق وجود دارد و باید در مدت کوتاهی حجم زیادی از آب روی محدوده خطر تخلیه شود.
کاربرد سیستم دیلوج
- صنایع نفت و گاز
- پالایشگاه‌ها
- پتروشیمی
- اطراف تجهیزات فرایندی
- مخازن و تجهیزات دارای ریسک حریق شدید
- برخی توربین‌ها و تجهیزات صنعتی
سیستم پیش‌عملگر | Pre-Action
سیستم Pre-Action از نظر ساختار بین سیستم‌های تر و خشک قرار می‌گیرد، اما منطق کنترل آن پیچیده‌تر است.
در این سیستم، ورود آب به شبکه معمولاً با یک فرمان کنترلی مرتبط با سیستم تشخیص حریق انجام می‌شود.
این ساختار برای فضاهایی مناسب است که تخلیه ناخواسته آب می‌تواند خسارت زیادی ایجاد کند.
کاربردهای سیستم Pre-Action
- مراکز داده
- اتاق سرور
- آرشیوها
- انبارهای حساس
- برخی فضاهای دارای تجهیزات ارزشمند
2. سیستم اطفا حریق گازی
سیستم‌های اطفا حریق گازی برای فضاهایی استفاده می‌شوند که استفاده از آب یا پودر می‌تواند به تجهیزات آسیب وارد کند یا پاک‌سازی بعد از اطفا دشوار باشد.
در این سیستم‌ها، عامل اطفا از طریق نازل‌های مخصوص در فضای حفاظت‌شده منتشر می‌شود.
یکی از مهم‌ترین مزایای سیستم‌های گازی این است که بسیاری از عوامل مورد استفاده، پس از تخلیه باقی‌مانده جامد یا مایع قابل توجهی روی تجهیزات باقی نمی‌گذارند.
به همین دلیل این سیستم‌ها در فضاهای دارای تجهیزات الکترونیکی و ارزشمند بسیار مورد توجه هستند.
سیستم اطفا FM-200 چیست؟
FM-200 یا HFC-227ea یکی از عوامل اطفای گازی شناخته‌شده است که در سیستم‌های حفاظت از فضاهای حساس استفاده شده است.
این عامل با جذب انرژی حرارتی و اختلال در فرآیند احتراق باعث مهار آتش می‌شود.
از مزیت‌های آن می‌توان به سرعت بالای تخلیه، عدم باقی‌گذاشتن پودر و امکان طراحی سیستم برای فضاهای حساس اشاره کرد.
کاربرد FM-200
- اتاق سرور
- دیتاسنتر
- اتاق کنترل
- اتاق برق
- اتاق تجهیزات الکترونیکی
- برخی مراکز مخابراتی
البته طراحی سیستم FM-200 باید بر اساس محاسبات مهندسی، حجم فضای حفاظت‌شده، نوع خطر، غلظت طراحی و الزامات استاندارد انجام شود.
سیستم اطفا Novec 1230
Novec 1230 نام تجاری عاملی بود که در برخی سیستم‌های اطفای Clean Agent مورد استفاده قرار گرفت. این ماده در زمان تخلیه، پس از انتشار در فضای حفاظت‌شده، بدون ایجاد آلودگی جامد مانند پودر، عملیات اطفا را انجام می‌دهد.
با این حال، هنگام انتخاب این نوع سیستم باید علاوه بر نام عامل، وضعیت تأمین ماده، تولیدکننده، استانداردهای مربوطه و الزامات زیست‌محیطی و مقررات جاری نیز بررسی شود.
بنابراین انتخاب عامل اطفا نباید صرفاً بر اساس عبارت‌هایی مانند «سبز» یا «بی‌خطر» انجام شود.
سیستم اطفا CO₂
دی‌اکسید کربن یا CO₂ یکی از عوامل شناخته‌شده اطفای حریق است که با کاهش غلظت اکسیژن و اثرات حرارتی، می‌تواند باعث مهار حریق شود.
مزیت مهم CO₂ این است که پس از تخلیه، باقی‌مانده جامدی روی تجهیزات ایجاد نمی‌کند.
اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد:
CO₂ در غلظت‌های لازم برای اطفا می‌تواند برای انسان خطرناک و حتی کشنده باشد.
به همین دلیل استفاده از سیستم CO₂ در فضاهای قابل حضور افراد نیازمند طراحی بسیار دقیق، تجهیزات هشدار و اینترلاک، تأخیر زمانی، تخلیه افراد و رعایت الزامات ایمنی است.
کاربردهای CO₂
- برخی تجهیزات صنعتی
- توربین‌ها
- موتورخانه‌ها
- تجهیزات فرایندی
- فضاهای صنعتی کنترل‌شده
سیستم‌های گاز بی‌اثر | Inert Gas
گازهای بی‌اثر مانند IG-55، IG-541 و IG-100 از دیگر عوامل مورد استفاده در سیستم‌های اطفای گازی هستند.
این سیستم‌ها با کاهش غلظت اکسیژن در محدوده‌ای که برای احتراق مناسب است، باعث مهار آتش می‌شوند.
یکی از تفاوت‌های مهم آن‌ها با CO₂ این است که طراحی سیستم‌های گاز بی‌اثر می‌تواند با رویکرد متفاوتی نسبت به ایمنی افراد انجام شود؛ با این حال، این سیستم‌ها نیز نیازمند طراحی مهندسی و بررسی دقیق غلظت اکسیژن و شرایط فضا هستند.
3. سیستم اطفا حریق فوم
سیستم اطفا فوم برای بسیاری از حریق‌های ناشی از مایعات قابل اشتعال کاربرد دارد.
فوم با ایجاد یک لایه روی سطح ماده سوختنی، تماس آن با اکسیژن را کاهش داده و از انتشار بخارات قابل اشتعال جلوگیری می‌کند. همچنین آب موجود در فوم به کاهش دما کمک می‌کند.
به همین دلیل فوم در محیط‌هایی که با سوخت‌ها و مایعات قابل اشتعال سروکار دارند اهمیت زیادی دارد.
کاربرد سیستم فوم
- مخازن سوخت
- پایانه‌های نفتی
- صنایع نفت و گاز
- پتروشیمی
- برخی انبارهای مواد قابل اشتعال
- فرودگاه‌ها و برخی تأسیسات سوخت‌رسانی
نوع فوم، نسبت اختلاط، روش تخلیه و تجهیزات مورد نیاز باید متناسب با نوع خطر و ماده سوختنی انتخاب شود.
4. سیستم اطفا حریق پودر شیمیایی خشک
سیستم‌های Dry Chemical از پودرهای شیمیایی برای مهار شعله استفاده می‌کنند.
پودر اطفا می‌تواند با اختلال در واکنش‌های زنجیره‌ای احتراق باعث خاموش‌شدن سریع شعله شود.
یکی از نقاط قوت سیستم‌های پودری، سرعت بالای اطفا است. در مقابل، باقی‌ماندن پودر روی تجهیزات می‌تواند باعث شود این سیستم برای برخی تجهیزات الکترونیکی یا فضاهای بسیار حساس گزینه مناسبی نباشد.
کاربرد سیستم پودر خشک
- برخی کارگاه‌ها
- تجهیزات صنعتی
- فضاهای دارای مایعات قابل اشتعال
- برخی ماشین‌آلات
- محیط‌های صنعتی خاص
5. سیستم اطفا حریق آیروسل
سیستم‌های آیروسل یکی از روش‌های نسبتاً جدیدتر در حوزه حفاظت از حریق هستند.
در این سیستم‌ها یک ترکیب جامد مخصوص پس از فعال‌شدن، ذرات بسیار ریز و مواد گازی ایجاد می‌کند که در فضای حفاظت‌شده منتشر شده و با فرآیند احتراق مقابله می‌کنند.
یکی از مزیت‌های مهم سیستم آیروسل این است که در بسیاری از کاربردها به شبکه لوله‌کشی گسترده مانند سیستم‌های گازی سنتی نیاز ندارد.
مزایای آیروسل
- عدم نیاز به شبکه لوله‌کشی گسترده در بسیاری از کاربردها
- اشغال فضای نسبتاً کم
- امکان استفاده در تابلوها و فضاهای کوچک
- نصب نسبتاً ساده
- قابلیت استفاده برای حفاظت موضعی یا فضایی در کاربردهای مشخص
کاربرد آیروسل
- تابلوهای برق
- اتاق‌های کوچک
- تجهیزات الکتریکی
- محفظه‌های تجهیزات
- برخی اتاق‌های کنترل و فضاهای خاص
با این حال، آیروسل نیز برای همه فضاها مناسب نیست و باید سازگاری عامل با تجهیزات، شرایط محیط و نوع خطر بررسی شود.
6. سیستم اطفای حریق آشپزخانه صنعتی
حریق در آشپزخانه صنعتی با بسیاری از حریق‌های معمول ساختمان تفاوت دارد؛ زیرا چربی‌ها و روغن‌های داغ می‌توانند باعث ایجاد حریق مجدد شوند.
سیستم‌های اطفای مخصوص آشپزخانه برای حفاظت از تجهیزاتی مانند:
- هود
- کانال چربی
- اجاق‌ها
- سرخ‌کن‌ها
- گریل‌ها
- تجهیزات پخت‌وپز
طراحی می‌شوند.
در این سیستم‌ها معمولاً ماده اطفای شیمیایی مخصوص روی نقاط خطر تخلیه شده و با کاهش دما و ایجاد لایه‌ای روی سطح روغن، از شعله‌ورشدن مجدد جلوگیری می‌شود.
از طرف دیگر، سیستم می‌تواند با تجهیزات آشپزخانه و سیستم گاز یا برق نیز اینترلاک شود تا در زمان تشخیص حریق، منابع انرژی مرتبط قطع شوند.
سیستم اطفا حریق چگونه فعال می‌شود؟
نحوه فعال‌شدن سیستم اطفا به نوع سیستم بستگی دارد.
در یک سیستم گازی اتوماتیک، فرآیند می‌تواند به این شکل باشد:
تشخیص حریق → ارسال سیگنال به پنل → تأیید حریق → اعلام هشدار → تأخیر زمانی → قطع تجهیزات مرتبط → فعال‌شدن سیستم اطفا → تخلیه عامل اطفا
در سیستم‌های آبی مانند اسپرینکلر، فعال‌شدن می‌تواند مستقیماً در اثر عملکرد المان حرارتی اسپرینکلر اتفاق بیفتد.
در سیستم‌های خاص نیز ممکن است تجهیزات تشخیص دود، حرارت، شعله یا سیستم‌های تشخیص خطی در فرآیند فعال‌سازی نقش داشته باشند.
تفاوت سیستم اعلام حریق و سیستم اطفا حریق چیست؟
یکی از اشتباهات رایج، یکسان دانستن سیستم اعلام حریق و سیستم اطفا حریق است.
سیستم اعلام حریق وظیفه اصلی تشخیص حریق و اعلام هشدار را دارد.
اما سیستم اطفا حریق وظیفه کنترل یا خاموش‌کردن آتش را بر عهده دارد.
البته در بسیاری از پروژه‌ها این دو سیستم به یکدیگر متصل هستند.
برای مثال در یک اتاق سرور، دتکتورهای دود ابتدا حریق را تشخیص می‌دهند. پنل کنترل اطفا پس از دریافت و تأیید سیگنال، آژیر و فلاشر را فعال کرده و پس از طی زمان تأخیر، فرمان تخلیه عامل اطفا را صادر می‌کند.
کدام سیستم اطفا حریق برای هر محیط مناسب است؟
انتخاب سیستم اطفا حریق باید بر اساس نوع خطر انجام شود و نمی‌توان یک نسخه ثابت برای تمام ساختمان‌ها ارائه کرد.
| نوع محیط | سیستم‌های قابل بررسی |
|---|---|
| ساختمان مسکونی | اسپرینکلر و تجهیزات دستی |
| ساختمان اداری | اسپرینکلر و سیستم‌های متناسب با کاربری |
| انبار | اسپرینکلر، Dry Pipe یا سیستم‌های ویژه بر اساس نوع کالا |
| اتاق سرور | Clean Agent، Pre-Action و گزینه‌های تخصصی دیگر |
| دیتاسنتر | Clean Agent / Pre-Action بر اساس طراحی |
| اتاق برق | Clean Agent، آیروسل یا سایر روش‌های مناسب |
| پالایشگاه | فوم، دیلوج و سیستم‌های تخصصی |
| پتروشیمی | فوم، دیلوج و سیستم‌های متناسب با فرآیند |
| مخازن سوخت | سیستم‌های فوم و روش‌های مکمل |
| آشپزخانه صنعتی | سیستم اطفای مخصوص آشپزخانه |
| تابلو برق | آیروسل یا سیستم‌های گازی/محلی متناسب با خطر |
| کارگاه صنعتی | بسته به نوع مواد و فرآیند، سیستم مناسب انتخاب می‌شود |
چگونه سیستم اطفا حریق مناسب را انتخاب کنیم؟
انتخاب سیستم اطفا حریق باید بر اساس چند عامل اصلی انجام شود:
1. نوع حریق
مشخص‌کردن اینکه احتمال وقوع چه نوع حریقی وجود دارد، اولین مرحله طراحی است.
2. نوع ماده سوختنی
مواد جامد، مایعات قابل اشتعال، گازها، تجهیزات الکتریکی و روغن‌های آشپزی رفتار متفاوتی در برابر عوامل اطفا دارند.
3. ارزش تجهیزات
در محیطی مانند اتاق سرور، ممکن است خسارت ناشی از آب از خود حریق بیشتر باشد. بنابراین استفاده از یک سیستم Clean Agent یا طراحی Pre-Action می‌تواند مورد بررسی قرار گیرد.
4. حضور افراد
در سیستم‌هایی مانند CO₂، حضور انسان اهمیت بسیار زیادی دارد و طراحی باید با توجه به خطرات ناشی از غلظت بالای عامل اطفا انجام شود.
5. حجم و مشخصات فضا
در سیستم‌های گازی، حجم فضای حفاظت‌شده، نشتی فضا، ارتفاع سقف و مشخصات هندسی محیط در محاسبات اهمیت دارند.
6. سرعت مورد نیاز برای اطفا
در برخی فرآیندهای صنعتی، آتش می‌تواند در چند ثانیه گسترش پیدا کند. بنابراین سیستم باید توانایی واکنش متناسب با سرعت رشد حریق را داشته باشد.
7. استاندارد و الزامات پروژه
طراحی سیستم اطفا باید بر اساس استانداردهای مربوطه، ضوابط پروژه، نوع ساختمان و الزامات سازمان‌های ذی‌ربط انجام شود.
اجزای اصلی یک سیستم اطفا حریق
بسته به نوع سیستم، تجهیزات متفاوتی مورد استفاده قرار می‌گیرند. برخی از تجهیزات متداول عبارت‌اند از:
- پنل کنترل اطفا
- دتکتور دود
- دتکتور حرارت
- دتکتور شعله
- شستی
- آژیر و فلاشر
- سیلندر یا مخزن عامل اطفا
- شیرهای کنترل
- نازل‌های تخلیه
- لوله‌کشی
- اسپرینکلر
- پمپ آتش‌نشانی
- مخزن ذخیره آب
- تجهیزات مانیتورینگ
- تجهیزات اینترلاک و قطع تجهیزات
ترکیب دقیق تجهیزات به نوع سیستم و طراحی پروژه بستگی دارد.
چرا طراحی مهندسی سیستم اطفا حریق اهمیت دارد؟
صرف نصب تجهیزات اطفا به معنی ایمن‌بودن یک ساختمان نیست.
اگر ظرفیت مخزن، تعداد نازل‌ها، قطر لوله‌ها، محل نصب تجهیزات، فشار مورد نیاز، زمان تخلیه یا مقدار ماده اطفا به درستی محاسبه نشده باشد، سیستم ممکن است در زمان وقوع حریق عملکرد مورد انتظار را نداشته باشد.
برای مثال در یک سیستم گازی، فقط نصب چند سیلندر و نازل کافی نیست؛ بلکه باید حجم فضای حفاظت‌شده، غلظت طراحی، مسیر لوله‌کشی، تعداد و محل نازل‌ها، زمان تخلیه، فشار و سایر پارامترهای مربوطه محاسبه شود.
در سیستم‌های آبی نیز طراحی شبکه، انتخاب قطر لوله‌ها، فشار و دبی مورد نیاز، ظرفیت منبع آب و پمپ‌ها و جانمایی اسپرینکلرها اهمیت بسیار زیادی دارد.
نگهداری و تست سیستم اطفا حریق
عملکرد صحیح سیستم اطفا حریق تنها به طراحی و نصب اولیه محدود نمی‌شود.
سیستم باید به صورت دوره‌ای مورد بازرسی، تست و سرویس قرار گیرد.
برخی موارد مهم شامل موارد زیر است:
- بررسی وضعیت تجهیزات
- تست پنل کنترل
- بررسی دتکتورها
- بررسی شیرآلات
- بررسی فشار سیلندرها
- کنترل وضعیت نازل‌ها
- تست سیستم‌های هشدار
- بررسی منبع آب و پمپ‌ها
- تست عملکرد تجهیزات کنترلی
- بررسی مسیرهای تخلیه
- ثبت سوابق سرویس و نگهداری
عدم انجام سرویس‌های دوره‌ای می‌تواند باعث شود سیستم در زمان وقوع حریق عملکرد صحیحی نداشته باشد.
جمع‌بندی؛ بهترین سیستم اطفا حریق کدام است؟
هیچ سیستم اطفا حریقی را نمی‌توان به عنوان بهترین گزینه برای تمام پروژه‌ها معرفی کرد.
بهترین سیستم اطفا حریق، سیستمی است که متناسب با نوع خطر، کاربری فضا، نوع مواد قابل اشتعال، ارزش تجهیزات، حضور افراد و شرایط پروژه طراحی و انتخاب شده باشد.
برای یک ساختمان معمولی ممکن است سیستم اسپرینکلر بهترین گزینه باشد؛ در حالی که برای اتاق سرور، استفاده از یک سیستم Clean Agent یا راهکار Pre-Action منطقی‌تر باشد.
در پالایشگاه‌ها و صنایع نفت و گاز، سیستم‌های فوم و دیلوج اهمیت ویژه‌ای دارند و در آشپزخانه‌های صنعتی نیز باید از سیستم مخصوص اطفای حریق روغن و چربی استفاده شود.
بنابراین پیش از انتخاب تجهیزات، ابتدا باید خطر حریق، نوع ماده سوختنی و شرایط محیط بررسی شود و سپس سیستم مناسب طراحی گردد.
طراحی اصولی سیستم اطفا حریق می‌تواند زمان واکنش در برابر آتش را کاهش داده، از گسترش حریق جلوگیری کند و میزان خسارت‌های جانی و مالی را به شکل قابل توجهی کاهش دهد.
دیدگاه کاربران